مدیریت عملکرد در شرایط بحران؛ چگونه با همدلی، بهره‌وری را حفظ کنیم؟

مدیریت عملکرد در شرایط بحران یکی از دشوارترین وظایف مدیران و رهبران سازمانی است. زمانی که فضای بیرونی ناپایدار است، فشارهای اقتصادی، اجتماعی یا روانی افزایش پیدا می‌کند و کارکنان با نااطمینانی مواجه هستند، ابزارها و رویکردهای سنتی مدیریت عملکرد دیگر کارایی گذشته را ندارند. در چنین شرایطی، تمرکز صرف بر KPI، تارگت و عدد نه‌تنها کمکی به سازمان نمی‌کند، بلکه می‌تواند باعث فرسودگی، بی‌اعتمادی و افت شدید انگیزه کارکنان شود.

در این مقاله بررسی می‌کنیم که چگونه می‌توان در شرایط بحران، مدیریت عملکرد کارکنان را به شکلی انسانی، واقع‌بینانه و مؤثر اجرا کرد؛ به‌گونه‌ای که هم بهره‌وری سازمان حفظ شود و هم همدلی و اعتماد از بین نرود.

چرا مدیریت عملکرد در شرایط بحران متفاوت است؟

در شرایط عادی، مدیریت عملکرد بر پایه ثبات نسبی، پیش‌بینی‌پذیری و برنامه‌ریزی بلندمدت شکل می‌گیرد. اما بحران این معادله را به هم می‌زند. کارکنان ممکن است:

تمرکز ذهنی کمتری داشته باشند
نگران امنیت شغلی یا معیشت باشند
دچار استرس، فرسودگی یا بی‌انگیزگی شوند

در چنین فضایی، استفاده از همان شاخص‌ها و انتظارات قبلی، نوعی نادیده گرفتن واقعیت انسانی سازمان است. مدیریت عملکرد در بحران یعنی پذیرفتن این واقعیت که شرایط تغییر کرده و روش‌ها هم باید تغییر کنند.

نقش همدلی در مدیریت عملکرد کارکنان

همدلی، به معنای کنار گذاشتن استانداردها یا سهل‌گیری بی‌حد نیست. همدلی یعنی درک شرایط واقعی کارکنان و تصمیم‌گیری آگاهانه بر اساس آن. سازمان‌هایی که در بحران موفق‌تر عمل می‌کنند، معمولاً سه کار را هم‌زمان انجام می‌دهند:

شنیدن فعال دغدغه‌های کارکنان
شفاف‌سازی انتظارات جدید
تنظیم اهداف متناسب با واقعیت موجود

وقتی کارکنان احساس می‌کنند دیده می‌شوند و شرایط‌شان درک می‌شود، احتمال همکاری، مسئولیت‌پذیری و تلاش واقعی به‌مراتب بیشتر می‌شود.

اشتباهات رایج مدیران در مدیریت عملکرد بحران‌زده

بسیاری از مدیران با نیت خوب، اما تصمیم‌های اشتباه، بحران را تشدید می‌کنند. رایج‌ترین اشتباهات عبارت‌اند از:

فشار بیش از حد برای حفظ اعداد قبلی
سکوت مدیریتی و نبود ارتباط شفاف
ارزیابی‌های مبهم و سلیقه‌ای
نادیده گرفتن بار روانی کارکنان

این رفتارها باعث می‌شود کارکنان یا کاملاً منفعل شوند یا صرفاً برای «زنده ماندن» کار کنند، نه برای خلق ارزش.

مدیریت عملکرد در شرایط بحران

KPI در بحران: بازتعریف، نه حذف

یکی از سوالات مهم این است: آیا در بحران باید KPIها را کنار گذاشت؟

پاسخ کوتاه: خیر.

پاسخ درست: باید بازتعریف شوند.

در مدیریت عملکرد داده‌محور، KPIها باید:

واقع‌بینانه‌تر شوند
کوتاه‌مدت‌تر تعریف شوند
بر پیشرفت نسبی تمرکز کنند، نه نتیجه مطلق

مثلاً به‌جای «افزایش ۳۰٪ فروش»، تمرکز روی «حفظ مشتریان کلیدی» یا «کاهش ریزش تیم» می‌تواند منطقی‌تر و انسانی‌تر باشد.

بازخورد دادن بدون افزایش استرس

بازخورد در بحران، اگر نادرست داده شود، می‌تواند مخرب باشد. اما حذف بازخورد هم اشتباه است. راه‌حل، تغییر لحن و چارچوب بازخورد است:

تمرکز بر تلاش و مسیر، نه فقط نتیجه

استفاده از داده به‌جای قضاوت شخصی

گفت‌وگو به‌جای دستور

بازخورد مؤثر در شرایط بحران، بیشتر شبیه یک گفت‌وگوی حمایتی است تا یک جلسه ارزیابی رسمی.

تفاوت همدلی با سهل‌گیری

یکی از نگرانی‌های مدیران این است که همدلی باعث افت عملکرد شود. اما همدلی واقعی، به معنای حذف مسئولیت نیست. بلکه یعنی:

شفاف بودن نقش‌ها
مشخص بودن اولویت‌ها
قابل اندازه‌گیری بودن پیشرفت

سازمانی که همدل است، همچنان ساختار دارد؛ فقط انسان‌محورتر تصمیم می‌گیرد.

نقش داده و شفافیت در حفظ اعتماد کارکنان

در بحران، شایعه و ابهام به‌سرعت اعتماد را از بین می‌برد. مدیریت عملکرد شفاف یعنی:

کارکنان بدانند بر چه اساسی ارزیابی می‌شوند
پیشرفت خود را به‌صورت مستمر ببینند
بدانند تصمیم‌ها بر پایه داده است، نه سلیقه

شفافیت، یکی از قوی‌ترین ابزارهای حفظ انگیزه در شرایط بحرانی است.

ابزارهای مدیریت عملکرد در شرایط بحرانی

در چنین شرایطی، استفاده از ابزارهای پراکنده، فایل‌های اکسل و ارزیابی‌های ذهنی کارآمد نیست. سازمان‌ها به یک سیستم نیاز دارند که بتواند:

اهداف را منعطف تعریف کند
پیشرفت را به‌صورت بصری نشان دهد
بازخوردها و داده‌ها را مستند کند

اینجاست که نقش نرم‌افزارهای مدیریت عملکرد پررنگ می‌شود.

مدیریت عملکرد بحران‌محور با پرفومکس

در پرفومکس، مدیریت عملکرد فقط به معنای سنجش عددی نیست. این پلتفرم به سازمان‌ها کمک می‌کند تا:

اهداف را متناسب با شرایط بحرانی بازتعریف کنند
عملکرد را به‌صورت شفاف و داده‌محور دنبال کنند
بازخورد و همدلی را به بخشی از فرآیند تبدیل کنند

به‌جای فشار کور، مسیر روشن می‌شود؛ و به‌جای قضاوت، گفت‌وگو شکل می‌گیرد.

جمع‌بندی: بحران، آزمون بلوغ مدیریتی است

مدیریت عملکرد در شرایط بحران، آزمونی برای بلوغ سازمان‌هاست. سازمان‌هایی که در این دوران صرفاً به عدد می‌چسبند، سرمایه انسانی خود را از دست می‌دهند. اما آن‌هایی که همدلی را در کنار داده قرار می‌دهند، نه‌تنها از بحران عبور می‌کنند، بلکه قوی‌تر می‌شوند.

مدیریت عملکرد در شرایط بحران یعنی دیدن انسان پشت عملکرد؛ و ساختن سیستمی که هم انسان را بفهمد، هم سازمان را جلو ببرد.